ผลตรวจ DNA พ่อลูกอ่านอย่างไร? ค่า PI และ CPI คืออะไร

 การตรวจ DNA พ่อลูกเป็นวิธีพิสูจน์ความสัมพันธ์ทางสายเลือดที่ แม่นยำกว่า 99.99% เมื่อผลออกมาแล้ว เจ้าของผลส่วนใหญ่กลับ “อ่านไม่เข้าใจ” ว่าแต่ละตัวเลขหมายความว่าอะไร โดยเฉพาะค่า PI (Paternity Index) และ CPI (Combined Paternity Index) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการสรุปผลว่า “เป็นพ่อทางพันธุกรรมหรือไม่”

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจผลตรวจ DNA แบบง่ายที่สุด และสามารถอ่านผลเบื้องต้นได้ด้วยตัวเอง โดยอ้างอิงหลักการสากลที่ใช้โดยหลายห้องปฏิบัติการ รวมถึงหน่วยตรวจมาตรฐาน เช่น ATGenes บริษัทแอทยีนส์ จำกัด ที่ให้บริการตรวจพันธุกรรมในไทย

---

⭐ ผลตรวจ DNA พ่อลูกประกอบด้วยอะไรบ้าง?

ในรายงานผลตรวจ จะมีองค์ประกอบหลัก ๆ ดังนี้

1. ข้อมูล Profile ของผู้ตรวจ
   – หมายเลขตัวอย่าง (Sample ID)
   – ความสัมพันธ์ที่ต้องการตรวจ เช่น Father–Child

2. ตารางแสดงข้อมูลพันธุกรรม (Genotype Table)
   ประกอบด้วย Marker เช่น D3S1358, FGA, D21S11 ซึ่งเป็นตำแหน่งยีนที่ใช้เปรียบเทียบระหว่างผู้เป็นพ่อและบุตร

3. ค่า PI ของแต่ละตำแหน่ง (Locus)

4. ค่า CPI และความน่าจะเป็นความเป็นบิดา (%)

สองค่าหลังนี้คือสิ่งที่ใช้ฟันธงผลตรวจ

---

🔍 ค่า PI (Paternity Index) คืออะไร?

PI = ดัชนีความเป็นพ่อรายตำแหน่งยีน

แต่ละตำแหน่งยีนจะมีค่า PI ของตัวเอง ซึ่งบ่งบอกว่า

“พันธุกรรมของผู้ชายคนนี้มีความเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหนที่จะเป็นพ่อของเด็ก”

ความหมายของค่า PI:

• PI > 1 = เพิ่มความเป็นไปได้ว่าผู้ชายคนนั้นเป็นพ่อ

• PI < 1 = ลดความเป็นไปได้ว่าผู้ชายคนนั้นเป็นพ่อ

• PI = 0 = ตัดความเป็นไปได้ในตำแหน่งนั้นทันที (ไม่เคยเกิดร่วมกันได้)

ตัวอย่าง:

• ถ้า PI = 5 ⇒ ผู้ชายคนนี้ “มีโอกาสเป็นพ่อ 5 เท่า” เทียบกับชายทั่วไปในประชากร

• ถ้า PI = 0 ⇒ ตำแหน่งนี้ไม่สนับสนุนความเป็นพ่อเลย

---

🔎 ค่า CPI (Combined Paternity Index) คืออะไร?

CPI = ผลคูณของค่า PI ทั้งหมด
เป็นค่าดัชนีรวมที่ใช้สรุปผลสุดท้าย

ยิ่งค่า CPI สูง → ความน่าจะเป็นว่าเป็นพ่อ สูงตามไปด้วย

จาก CPI จะถูกแปลงเป็นค่า Probability of Paternity (%) ด้วยสูตรมาตรฐาน

---

📌 ค่า Probability (%) ต้องเท่าไหร่ถึงจะถือว่า “เป็นพ่อ”?

ตามมาตรฐานสากลและที่ใช้โดยห้องปฏิบัติการชั้นนำ รวมถึง ATGenes บริษัทแอทยีนส์ จำกัด:

✅ ถ้าความน่าจะเป็น ≥ 99.99% ⇒ สรุปว่า “เป็นบิดา”

❌ ถ้าความน่าจะเป็น = 0% ⇒ สรุปว่า “ไม่ใช่บิดา”

ค่า 99.99% มาจาก CPI ที่สูงมากระดับหลายพันจนถึงหลายล้าน ขึ้นกับจำนวน Marker ที่ตรวจ

---

🧬 ตัวอย่างการอ่านผลแบบง่ายที่สุด

ตัวอย่างรายงานสรุป

• CPI = 25,000

• Probability of Paternity = 99.9999%

การแปลผล:
ผู้ชายคนนี้ เป็นพ่อทางพันธุกรรมของเด็กด้วยความน่าจะเป็นสูงมาก (ยืนยันได้)

---

❗ ถ้าค่า CPI ต่ำหรือ PI บางตำแหน่งเป็น 0 คืออะไร?

อาจเกิดจาก:

• ความผิดพลาดของการเก็บตัวอย่าง

• การกลายพันธุกรรมตามธรรมชาติ (Mutation)

• เด็กอาจไม่ได้มีสายเลือดจากผู้ชายคนนั้นจริง

• จำนวน Marker ไม่เพียงพอ กระทบความแม่นยำ

ห้องแล็บที่มีมาตรฐาน เช่น ATGenes บริษัทแอทยีนส์ จำกัด จะทำการตรวจยืนยันซ้ำในตำแหน่งที่มีข้อสงสัย เพื่อให้ผลสุดท้ายแม่นยำที่สุด

---

✔ สรุปอ่านผล DNA พ่อลูกแบบย่อ

1. PI = ความเป็นไปได้รายตำแหน่ง

2. CPI = ผลรวมโอกาสทั้งหมด

3. Probability (%) ≥ 99.99% = ยืนยันความเป็นพ่อ

4. Probability (%) = 0% = ไม่ใช่พ่อแน่นอน